ნარდის დაფა ერთი შეხედვით მარტივია: ოცდაოთხი წაგრძელებული სამკუთხედი, შუაში ზოლი და ორი მოთამაშის ოცდაათი ქვა. მაგრამ ყოველ ნაწილს თავისი სახელი და თავისი როლი აქვს, და ვინც მათ ზუსტად იცნობს, წესებსაც უფრო სწრაფად იგებს და სვლასაც უფრო სწრაფად ითვლის. ქვემოთ ნარდის დაფას ნაწილ-ნაწილ ვშლით: მეოთხედები, სახლი და ეზო, ბარი, ადგილების ნომრები და საწყისი განლაგება. ყველაფერი ისეა აღწერილი, როგორც მოკლე ნარდი tamashebi.cc-ზე თამაშდება, ასე რომ წაკითხულს მაშინვე დაფაზეც ნახავ.
დაფის სტრუქტურა — 24 ადგილი, 4 მეოთხედი
ნარდის დაფაზე ოცდაოთხი ადგილია, თორმეტ-თორმეტი ზედა და ქვედა კიდეზე. ადგილი ის სამკუთხედია, რომელზეც ქვები დგას; ერთ ადგილზე რამდენი ქვაც გინდა, იმდენი შეიძლება იდგეს, მაგრამ მხოლოდ ერთი ფერის. ზედა და ქვედა რიგს შორის თავისუფალი ზოლია — იქ ეცემა კამათელი. დაფას შუაზე ვერტიკალური ზოლი ყოფს, ბარი, ამიტომ ყოველი რიგი ორ ექვს-ექვს ადგილიან ნაწილად იშლება. ასე მიიღება ოთხი მეოთხედი, თითოეულში ექვსი ადგილი:
- შენი სახლი — შენი მხრის ერთ-ერთი მეოთხედი, ექვსი ადგილი, სადაც ყველა ქვა უნდა შეიყვანო და საიდანაც მათ გაიყვან. tamashebi.cc-ზე ის ყოველთვის ქვედა მარჯვენა მეოთხედია.
- შენი ეზო — შენი მხრის მეორე მეოთხედი, ბარის მეორე მხარეს. ეს სახლამდე ბოლო მონაკვეთია.
- მოწინააღმდეგის ეზო — მის მხარეს, შენი ეზოს პირდაპირ.
- მოწინააღმდეგის სახლი — მის მხარეს, შენი სახლის პირდაპირ. აქ იწყებს თამაშს შენი ორი უკანა ქვა და აქვე შედის ბარიდან შენი მოკლული ქვა.
მოთამაშეები ერთმანეთის შემხვედრად მოძრაობენ. შენი ქვები მოწინააღმდეგის სახლიდან იწყებს, გადის მის ეზოს, შენს ეზოს და შენს სახლში მთავრდება; მოწინააღმდეგის ქვები იგივე გზას საპირისპიროდ გადიან. საიტზე, სადაც შენი სახლი ქვედა მარჯვენა კუთხეშია, შენი გზა ასე გამოიყურება: ზედა მარჯვენა კუთხიდან ზედა რიგით მარცხნივ, მერე ქვედა მარცხენა მეოთხედში და ქვედა რიგით მარჯვნივ, სახლამდე. ეს წრე საათის ისრის საწინააღმდეგოდ ბრუნავს.
დაკეტილი ადგილი და მარტო ქვა
ადგილის მდგომარეობა იმაზეა დამოკიდებული, რამდენი ქვა დგას მასზე. ორი ან მეტი ერთი ფერის ქვა ადგილს კეტავს: მოწინააღმდეგე მასზე ვერ დადგება და ვერც ბარიდან შევა, თუმცა გადახტომა შეუძლია. ერთი ქვა კი მარტო ქვაა — თუ მოწინააღმდეგის ქვა მასზე დადგება, ის კვდება. ცარიელ ადგილზე ორივეს შეუძლია დადგომა. ასე რომ, დაფის ყოველი ადგილი ნებისმიერ მომენტში ოთხიდან ერთ მდგომარეობაშია: ცარიელი, შენი დაკეტილი, შენი მარტო ქვით ან მოწინააღმდეგისა. პოზიციის წაკითხვა სწორედ ამით იწყება.
სახლი და ეზო — რატომ არის ეს სახელები მნიშვნელოვანი
სახლი და ეზო უბრალოდ მოხერხებული სახელები არ არის: ქართული ნარდის რამდენიმე მთავარი წესი პირდაპირ ამ ნაწილებზეა მიბმული. თუ არ იცი, სად მთავრდება შენი სახლი და სად იწყება მოწინააღმდეგისა, ამ წესებს ვერც გამოიყენებ და ვერც მოწინააღმდეგის საფრთხეს დაინახავ.
- გაყვანა მხოლოდ მაშინ იწყება, როცა დაფაზე დარჩენილი ყველა შენი ქვა სახლშია და ბარზე არცერთი გყავს. ერთი ქვაც კი ეზოში — და გაყვანა ჯერ არ შეიძლება.
- ბარიდან ქვა მოწინააღმდეგის სახლში შედის. ამიტომ რაც უფრო მეტი ადგილი აქვს მას სახლში დაკეტილი, მით უფრო რთულია შენთვის შესვლა.
- კოქსი, ანუ სამქულიანი მოგება, სწორედ მოგებულის სახლზეა დამოკიდებული: თუ წაგებულს ერთი ქვაც არ გაუყვანია და მისი ქვა ბარზე ან მოგებულის სახლში დგას, ეს კოქსია. ქვა მოგებულის ეზოში მხოლოდ მარსს ნიშნავს.
- tamashebi.cc-ზე მოქმედებს ქართული წესი: თუ შენმა ქვამ საკუთარ სახლში მოწინააღმდეგის ქვა მოკლა, ის სვლის ბოლომდე იმ ადგილზე რჩება (თუ სხვაგვარად კამათელს ვერ ითამაშებ, წასვლა შეიძლება). ეზოში მოკვლაზე ეს წესი არ ვრცელდება.
ეზოს თავისი სტრატეგიული აზრი აქვს. შენი ეზოს მეშვიდე და მერვე ადგილები ის ხიდია, რომლითაც ქვები სახლში შედის, და აქ დაკეტილი ადგილები მოწინააღმდეგის უკანა ქვებს გზას უკეტავს. ექვსი ზედიზედ დაკეტილი ადგილი — ეზოსა და სახლს შორის თუ მთლიანად სახლში — მის უკან მდგარ ქვას საერთოდ ვერ გაატარებს, სანამ ამ ბლოკს თავად არ დაშლი.
სახლის ექვსი ადგილი ერთნაირი არ არის
სახლში ყველა ადგილს ერთი წონა არ აქვს. მეექვსე ადგილი თავიდანვე შენია — იქ ხუთი ქვა დგას. ყველაზე ღირებული დასაკეტი ადგილი მეხუთეა: ის მოწინააღმდეგის უკანა ქვებს ყველაზე მეტად უშლის და ბარიდან შესვლასაც ართულებს. შემდეგ მოდის მეოთხე, მერე მესამე. პირველი და მეორე ადგილები ადრეულ ეტაპზე თითქმის არაფერს იძლევა — იქ ჩასული ქვა თამაშიდან პრაქტიკულად გამოდის და სხვაგან აღარ გამოგადგება. სამაგიეროდ, თამაშის ბოლოს, როცა მარსს ერიდები, სწორედ ეს ღრმა ადგილები გეხმარება ქვის სწრაფად გაყვანაში.
ბარი
ბარი დაფის შუა ზოლია და ის ორ რამეს აკეთებს: დაფას ორ ნახევრად ყოფს და მოკლული ქვის დროებითი ადგილია. თუ შენი ქვა ადგილზე მარტო დგას და მოწინააღმდეგის ქვა მასზე დადგება, შენი ქვა კვდება და ბარზე გადადის. სანამ ბარზე ერთი ქვა მაინც გყავს, სხვა ქვით ვერ ითამაშებ — ჯერ ის უნდა გააცოცხლო, ანუ მოწინააღმდეგის სახლში შეიყვანო.
შესვლის ადგილს კამათელი წყვეტს, და აქ ნუმერაცია ძალიან გამოგადგება. შენი ნომრებით იაქი (1) ქვას 24-ე ადგილზე შეიყვანს, დუ (2) — 23-ზე, და ასე შემდეგ, შაში (6) კი 19-ზე. სხვანაირად რომ ვთქვათ, ბარიდან შესული ქვა იმ ადგილზე დგება, რომლის ნომერიც 25-ს გამოკლებული კამათლის რიცხვია. მოწინააღმდეგესთვისაც იგივეა სარკისებურად: მისი ქვა ბარიდან შენს სახლში შედის და კამათლის რიცხვი პირდაპირ შენი ადგილის ნომერია — ფანჯით შემოსული ქვა შენს მეხუთე ადგილზე დგება. დაკეტილ ადგილზე ქვა ვერ შედის; თუ იქ მარტო ქვა დგას, შესვლისას ის კვდება.
ბარიდან დათვლისას ქვა 25 ნაბიჯით არის დაშორებული დაფიდან გასვლას. ამიტომ ყოველი მოკვლა შენს „დარჩენილ სვლებს“ ზრდის იმდენით, რამდენიც მოკლულ ქვას უკვე გავლილი ჰქონდა.
ადგილების ნუმერაცია
ნარდის ახსნისას ადგილებს ყოველთვის იმ მოთამაშის მხრიდან ნომრავენ, ვისზეც საუბარია. 1-დან 6-მდე შენი სახლია (1 — დაფის კიდესთან ყველაზე ახლოს), 7-დან 12-მდე შენი ეზო, 13-დან 18-მდე მოწინააღმდეგის ეზო, 19-დან 24-მდე კი მისი სახლი. მოწინააღმდეგეს საკუთარი ნომრები აქვს, საპირისპირო მიმართულებით: შენი 24-ე მისი პირველია, შენი მე-13 — მისი მე-12. ერთ ადგილს ყოველთვის ორი ნომერი აქვს, ორივე მოთამაშისთვის თავისი, და ჯამში ისინი ყოველთვის 25-ს იძლევა.
რატომ ითვლება 24-დან 1-ისკენ
ნომერი ზუსტად იმას გეუბნება, რამდენი ნაბიჯი დარჩა ამ ადგილიდან ქვას დაფიდან გასვლამდე. მე-8 ადგილზე მდგომ ქვას რვა ნაბიჯი აკლია, 24-ზე მდგომს — ოცდაოთხი. ამიტომ სვლის დათვლა მარტივი გამოკლებაა: 13-დან ფანჯით (5) ქვა მე-8-ზე გადადის, მე-8-დან სეთი (3) — მე-5-ზე. გაყვანისას კი ნუმერაცია პირდაპირ წესად იქცევა: კამათლის რიცხვი იმ ადგილიდან გაიყვანს ქვას, რომლის ნომერსაც ემთხვევა — ჩარი (4) მეოთხიდან, შაში (6) მეექვსიდან. სწორედ ამიტომ ითვლება ადგილები ბოლოდან, 24-დან 1-ისკენ: ნომერი და დარჩენილი მანძილი ერთი და იგივე რიცხვია.
საწყისი განლაგება — 167 ნაბიჯი
მოკლე ნარდში ქვები თავიდანვე ოთხ ადგილზეა გაშლილი. შენი თხუთმეტი ქვა ასე დგას, ხოლო მოწინააღმდეგისა — იგივენაირად, სარკისებურად:
- ორი ქვა 24-ე ადგილზე — მოწინააღმდეგის სახლის ყველაზე შორეულ კუთხეში. ესენი შენი უკანა ქვებია: 2 × 24 = 48 ნაბიჯი.
- ხუთი ქვა მე-13 ადგილზე — მოწინააღმდეგის ეზოს დასაწყისში: 5 × 13 = 65 ნაბიჯი.
- სამი ქვა მე-8 ადგილზე — შენს ეზოში: 3 × 8 = 24 ნაბიჯი.
- ხუთი ქვა მე-6 ადგილზე — შენს სახლში: 5 × 6 = 30 ნაბიჯი.
შეკრიბე: 48 + 65 + 24 + 30 = 167. ეს არის ყველა შენი ქვის დაფიდან გასვლამდე დარჩენილი ნაბიჯების ჯამი, ანუ პიპების ჯამი, და თამაშის დასაწყისში ორივე მოთამაშეს ზუსტად 167 აქვს. tamashebi.cc-ზე ეს რიცხვი თითოეული მოთამაშის ფირფიტაზე „დარჩენილი სვლების“ სახელით ჩანს და ყოველ სვლაზე იცვლება. მაგალითად, თუ პირველ სვლაზე 6-5 მოგივიდა და ერთი უკანა ქვა 24-დან მე-13-ზე გაიყვანე, შენი ჯამი 167 − 11 = 156 გახდება. თუ ამის შემდეგ შენი რომელიმე მარტო ქვა მოკლეს, ის ბარიდან 25 ნაბიჯს ითვლის და ჯამი ისევ მოიმატებს. ორი რიცხვის შედარებით ერთი შეხედვით ხედავ, ვინ ლიდერობს რბოლაში.
როგორ წავიკითხოთ პოზიცია დაფაზე
როცა დაფის ნაწილები იცი, ნებისმიერი პოზიცია რამდენიმე წამში იკითხება. გამოცდილი მოთამაშე სვლამდე ოთხ კითხვას სვამს, თითქმის ავტომატურად:
- რამდენი ადგილი მაქვს დაკეტილი სახლში? რაც მეტია, მით უფრო სახიფათოა მოწინააღმდეგისთვის მოკვლა — მისი ქვა ბარიდან შესვლას ვერ შეძლებს.
- სად მყავს მარტო ქვები და რა მანძილზეა მოწინააღმდეგის ქვებიდან? ექვს ადგილამდე დაშორებულ ქვას პირდაპირი დარტყმა ემუქრება, უფრო შორს მდგომს — მხოლოდ კამათლების ჯამით.
- ვინ არის წინ „დარჩენილ სვლებში“? თუ ბევრად წინ ხარ, შეხებას ერიდე; თუ ჩამორჩები, შეხება გჭირდება.
- სად არიან უკანა ქვები? თუ ორივე ჯერ კიდევ მოწინააღმდეგის სახლშია, მათი გამოყვანა მალე პრობლემა გახდება.
მაგალითი: შენ მეექვსე, მეხუთე და მეოთხე ადგილები გაქვს დაკეტილი, მოწინააღმდეგის ერთი ქვა ბარზეა, „დარჩენილი სვლები“ კი 98 და 104-ია შენს სასარგებლოდ. სამ დაკეტილ ადგილზე მისი ქვა ბარიდან ვერ შედის 36-დან 9 გაგორებაზე, ხოლო თუ შენი მარტო ქვა მესამე ადგილზე დგას, მისი სეთი შესვლისას მას კლავს. ასე ერთი შეხედვით ჩანს, რომ ყველაზე სწორი სვლა მესამე ადგილის დაკეტვა ან იქიდან მარტო ქვის მოშორებაა.
როგორ გამოიყურება დაფა tamashebi.cc-ზე
- დაფა ყოველთვის შენი მხრიდან არის დახატული: შენი სახლი ქვედა მარჯვნივ, შენი უკანა ქვები ზედა მარჯვნივ, რომელი ფერითაც არ უნდა თამაშობდე.
- შუაში ბარია; მოკლული ქვა იქ დგება, სანამ არ გააცოცხლებ.
- კამათელი ორ რიგს შორის ზოლში ეცემა. წყვილის დროს ორი კამათელი ჩანს და მათ გვერდით პატარა ციფრი — რამდენი სვლა დარჩა ოთხიდან.
- გაყვანილი ქვები ცალკე უჯრაში გროვდება, თხუთმეტი ადგილით, სადაც თითოეული ქვა კიდეზე დგას. როცა ქვის გაყვანა შეიძლება, შენი უჯრაც გაინათება, როგორც დანიშნულების ადგილი.
- ტელეფონზე დაფა ჰორიზონტალურად იშლება და ეკრანის მთელ სიმაღლეს იკავებს.
ხშირად დასმული კითხვები
- რამდენი ადგილია ნარდის დაფაზე?
- ოცდაოთხი, თორმეტ-თორმეტი ზედა და ქვედა კიდეზე. ბარი ადგილად არ ითვლება: ის მოკლული ქვების დროებითი ადგილია.
- სად არის ჩემი სახლი ეკრანზე?
- tamashebi.cc-ზე ყოველთვის ქვედა მარჯვენა მეოთხედში. დაფა შენი მხრიდან არის დახატული, ამიტომ თეთრით თამაშობ თუ შავით, სახლი ერთ ადგილზე გხვდება.
- რას ნიშნავს 167?
- ყველა ქვის დაფიდან გასვლამდე დარჩენილი ნაბიჯების ჯამს საწყის განლაგებაში: 2 × 24 + 5 × 13 + 3 × 8 + 5 × 6. საიტზე ეს რიცხვი „დარჩენილი სვლების“ სახელით ჩანს.
- ეზო და მოწინააღმდეგის ეზო ერთი და იგივეა?
- არა. ორივე მხარეს თავისი ეზოა: შენი ეზო შენს სახლამდე ბოლო მონაკვეთია (7–12), მოწინააღმდეგისა — მისი სახლის წინ (13–18 შენი ნომრებით).
- ბარზე რამდენი ქვა შეიძლება იყოს?
- რამდენიც მოკლეს — შეზღუდვა არ არის. მაგრამ სანამ ყველა მათგანს არ გააცოცხლებ, სხვა ქვით ვერ ითამაშებ.
- ითამაშე ნარდი ონლაინ
- ქართული ნარდის წესები ნაბიჯ-ნაბიჯ
- ქვების გაყვანა ნარდში
- მრავალქულიანი ნარდის მატჩი
- ნარდი ტელეფონზე
ნარდი tamashebi.cc-ზე უფასოა. ზოგ მაგიდაზე Domino Coin გამოიყენება — ეს ვირტუალური ქოინია, ფული არ არის და ფულზე არ იცვლება. თამაში გასართობად და ოსტატობისთვისაა.