საქართველოში ნარდს ორნაირად თამაშობენ. ერთს მოკლე ნარდს ეძახიან, მეორეს — გრძელს. ორივეს ერთი დაფა, თხუთმეტ-თხუთმეტი ქვა და ორი კამათელი სჭირდება, ორივეში ქვები სახლში უნდა მიიყვანო და გაიყვანო. მაგრამ საწყისი განლაგება, მოძრაობის მიმართულება და, რაც მთავარია, ქვების ურთიერთობა სრულიად განსხვავებულია, ამიტომ ერთი თამაშის კარგი მოთამაშე მეორეში შეიძლება თავიდან დამწყებად იგრძნობდეს თავს.
მოკლე ნარდი — ის, რასაც უბრალოდ ნარდს ეძახიან
ქართულ მაგიდასთან სიტყვა „ნარდი“ ჩვეულებრივ მოკლე ნარდს ნიშნავს. ის საერთაშორისო ბექგემონის ახლო ნათესავია: ქვები დაფაზე თავიდანვე გაშლილია, მოთამაშეები ერთმანეთის შემხვედრად მოძრაობენ და მარტო მდგომ ქვას მოკვლა ემუქრება. თამაში სწრაფია და ცვალებადი — ერთმა კარგმა გაგორებამ შეიძლება მთელი ხელი შემოაბრუნოს. მოკლე ნარდში ხშირად ორი ბრძოლა მიდის ერთდროულად: ერთი — უკანა ქვების გამოყვანისთვის მოწინააღმდეგის სახლიდან, მეორე — საკუთარი სახლის დაკეტვისთვის, რომ მოკლულმა ქვამ შესვლა ვერ შეძლოს. ქართული ქულების სისტემა (ოინი, მარსი, კოქსი) თამაშს კიდევ ერთ განზომილებას მატებს: წაგებულ ხელშიც ბევრი რამ წყდება.
- ქვები ოთხ ადგილზეა გაშლილი: ორი — მოწინააღმდეგის სახლის ბოლოში, ხუთი — მის ეზოში, სამი — საკუთარ ეზოში, ხუთი — საკუთარ სახლში.
- მოთამაშეები საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.
- ადგილს ორი ქვა კეტავს; მარტო მდგომი ქვა შეიძლება მოკლან და ბარზე გადავიდეს.
- ბარიდან ქვა მოწინააღმდეგის სახლში შემოდის, მანამდე სხვა სვლა არ შეიძლება.
- მოგება ოინი, მარსი ან კოქსია — 1, 2 ან 3 ქულა.
გრძელი ნარდი: წესები მოკლედ
გრძელი ნარდი უფრო მშვიდი, პოზიციური თამაშია. აქ მოკვლა საერთოდ არ არსებობს: ბრძოლა სივრცისთვის მიდის — ვინ დაიკავებს მეტ ადგილს და ვინ შეუშლის მეორეს გზას. თამაში უფრო ნელა ვითარდება: ქვები ერთი ადგილიდან, თავიდან ნელ-ნელა ჩამოდის, დაფა თანდათან ივსება და ყოველი დაკავებული ადგილი მოწინააღმდეგისთვის დაბრკოლებად იქცევა. რადგან ერთი ქვაც კი ადგილს იკავებს, გრძელ ნარდში დაფა სწრაფად ვიწროვდება და ზოგჯერ მოთამაშეს მოსული რიცხვის თამაში საერთოდ არ შეუძლია. ქვემოთ გრძელი ნარდის ძირითადი წესებია — ის, რაც ქართულ და რუსულენოვან მაგიდებთან ყველაზე ხშირად გვხვდება.
- თხუთმეტივე ქვა თამაშის დასაწყისში ერთ ადგილზე დგას, რომელსაც თავი ჰქვია. ორი მოთამაშის თავი დაფის მოპირდაპირე კუთხეებშია, დიაგონალზე.
- ორივე მოთამაშე ერთი მიმართულებით მოძრაობს და თითოეული მთელ დაფას უვლის საკუთარ სახლამდე.
- მოკვლა არ არის. ადგილს, სადაც მოწინააღმდეგის თუნდაც ერთი ქვა დგას, ვერ დაიკავებ.
- ერთ სვლაზე თავიდან მხოლოდ ერთი ქვის ჩამოყვანა შეიძლება. გამონაკლისი პირველი სვლაა: თუ დუ-შაში (6-6), დორ-ჩარი (4-4) ან დუ-სე (3-3) მოვიდა, თავიდან ორი ქვის ჩამოყვანა შეიძლება.
- ექვსი ზედიზედ დაკავებული ადგილის აშენება (ბლოკი, რომელსაც ვერ გადალახავ) აკრძალულია, თუ მის წინ მოწინააღმდეგის ერთი ქვა მაინც არ დგას.
- გაყვანა ჩვეულებრივად ხდება, როცა ყველა ქვა სახლშია. თუ წაგებულს ერთიც ვერ გაუყვანია, ეს მარსია; ქულების დეტალებში ადგილობრივი ვარიანტები გვხვდება, ამიტომ წინასწარ შეთანხმება ჯობია.
შედარება: მოკლე და გრძელი ნარდი ერთმანეთის გვერდით
- საწყისი განლაგება: მოკლეში ქვები ოთხ ადგილზეა გაშლილი (2, 5, 3, 5); გრძელში თხუთმეტივე ერთ ადგილზე, თავზე დგას.
- მიმართულება: მოკლეში მოთამაშეები ერთმანეთის შემხვედრად მოძრაობენ; გრძელში ორივე ერთი მიმართულებით.
- მოკვლა: მოკლეში მარტო მდგომ ქვას კლავენ და ის ბარზე გადადის; გრძელში მოკვლა და ბარი არ არსებობს.
- ადგილის დაკავება: მოკლეში ადგილს ორი ქვა კეტავს; გრძელში ერთი ქვაც საკმარისია.
- თავის წესი: მოკლეში არ არის; გრძელში თავიდან ერთ სვლაზე მხოლოდ ერთი ქვა ჩამოდის (პირველი სვლის გამონაკლისით).
- ბლოკი: მოკლეში ექვსი ზედიზედ დაკეტილი ადგილი ძლიერი, დაშვებული იარაღია; გრძელში ასეთი ბლოკი მხოლოდ მაშინ შეიძლება, თუ მის წინ მოწინააღმდეგის ქვა დგას.
- ტემპი: მოკლე უფრო სწრაფი და დრამატულია, გრძელი — ნელი და გათვლილი.
- ქულები: მოკლეში ოინი, მარსი და კოქსი; გრძელში ძირითადად მოგება და მარსი, ადგილობრივი ვარიანტებით.
რომელი უფრო რთულია?
ცალსახა პასუხი არ არსებობს. მოკლე ნარდში მეტი ტაქტიკაა: როდის მოკლა, როდის დარჩე დაცული, როგორ შეიყვანო ქვა ბარიდან. გრძელში მეტი სტრატეგიაა: სად დაიკავო ადგილები, როგორ შეუზღუდო მოწინააღმდეგეს გზა ისე, რომ ექვსიანი ბლოკის წესი არ დაარღვიო. ბევრი ქართველი მოთამაშე ორივეს თამაშობს და ზოგჯერ ერთ საღამოს ორივეს ცვლის. ხშირად ამბობენ, რომ მოკლე ნარდი ხასიათს ამოწმებს, გრძელი კი მოთმინებას — და ორივე ნაწილობრივ მართალია.
რომელ ნარდს თამაშობს tamashebi.cc
tamashebi.cc-ზე მოკლე ნარდი თამაშდება ქართული წესებით: პირველ სვლაზე თითო კამათელს აგორებთ და მეტის მქონე ამ ორ კამათელს თამაშობს, საკუთარ სახლში მოკლული ქვის ადგილზე ქვა სვლის ბოლომდე რჩება, მოგება კი ოინი, მარსი ან კოქსია. გრძელი ნარდი საიტზე ჯერ არ არის — ის მოგვიანებით დაემატება. რუსულენოვანი მოთამაშეები ამ ორ თამაშს „короткие нарды“ და „длинные нарды“ ეძახიან; ჩვენთან თამაშდება პირველი, მოკლე.
რომლით დავიწყოთ
თუ ნარდს ახლა სწავლობ, მოკლე ნარდით დაწყება ჯობს: მისი წესები უფრო ინტუიციურია, ხელები სწრაფად მთავრდება და შეცდომის შედეგს მაშინვე ხედავ. როცა მოკვლის, ბარისა და გაყვანის ლოგიკა ჩვევად გექცევა, გრძელ ნარდზე გადასვლაც გაგიადვილდება — დაფის გეომეტრია და გაყვანის წესები იქაც მსგავსია. ერთი რჩევაც: ორ თამაშს ერთმანეთში ნუ აურევ. მოკლე ნარდში მარტო ქვის დატოვება რისკია, გრძელში კი ერთი ქვაც ადგილს იცავს; მოკლე ნარდში ქვები ბევრი ადგილიდან იწყებს, გრძელში ყველაფერი თავზე დგას. თამაშის წინ მოკლედ გაიმეორე, რომელს თამაშობ — და შეცდომაც ნაკლები იქნება.
ხშირად დასმული კითხვები
- შეიძლება აქ გრძელი ნარდის თამაში?
- ჯერ არა. ამჟამად საიტზე მხოლოდ მოკლე ნარდია, ქართული წესებით. გრძელი ნარდი მოგვიანებით დაემატება.
- მოკლე ნარდი და ბექგემონი ერთი და იგივეა?
- ძალიან ახლოსაა: დაფა, განლაგება, მოკვლა და გაყვანა ემთხვევა. განსხვავება ქულებშია — ქართულში ოინი, მარსი და კოქსია და გაორმაგების კუბი არ გამოიყენება.
- გრძელ ნარდში რატომ არ შეიძლება ექვსი ზედიზედ ადგილის დაკავება?
- ასეთი ბლოკი მოწინააღმდეგის ქვებს გზას მთლიანად უკეტავს, ხოლო მოკვლის გარეშე მისი დანგრევა შეუძლებელია. ამიტომ ის მხოლოდ მაშინაა დაშვებული, როცა მოწინააღმდეგის ერთი ქვა მაინც უკვე წინაა.
- რას ნიშნავს „короткие нарды“?
- ასე ეძახიან რუსულად მოკლე ნარდს — სწორედ იმას, რაც tamashebi.cc-ზე თამაშდება. „Длинные нарды“ გრძელი ნარდია.
- გრძელ ნარდში წყვილიც ოთხჯერ თამაშდება?
- დიახ, ორივე სახეობაში წყვილი ოთხ სვლას იძლევა. გრძელში უბრალოდ თავის წესი ზღუდავს, რამდენი ქვა შეიძლება თავიდან ჩამოვიდეს.
ნარდი tamashebi.cc-ზე უფასოა. ზოგ მაგიდაზე Domino Coin გამოიყენება — ეს ვირტუალური ქოინია, ფული არ არის და ფულზე არ იცვლება. თამაში გასართობად და ოსტატობისთვისაა.