შაში ის თამაშია, რომელიც საქართველოში თითქმის ყველამ ბავშვობაში ისწავლა — სკოლის დასვენებაზე, ეზოში ან ბებია-ბაბუასთან. ზოგი მას დამკასაც ეძახის, გამეფებული ქვის სახელით. ამ გვერდზე შაშის წესებია, ისე, როგორც ჩვენთან თამაშობენ, და პასუხი კითხვაზე, სად ვითამაშოთ.
პირდაპირ ვიტყვით: შაში Tamashebi.cc-ზე ჯერ არ არის და აქ მისი თამაში არ შეიძლება. საიტზე ახლა თამაშდება ნარდი, დომინო, ჯოკერი, იაპონური ჯოკერი და ბურა — ყველა უფასოდ და ბრაუზერში.
დაფა და ქვები
საქართველოში ტრადიციულად რუსულ შაშს თამაშობენ. დაფა 8×8-ია, 64 უჯრით, თამაში კი მხოლოდ მუქ უჯრებზე მიდის. დაფა ისე იდება, რომ თითოეული მოთამაშის მარცხენა ქვედა კუთხე მუქი იყოს. თითოეულს 12 ქვა აქვს — თეთრი ან შავი — და ისინი საკუთარი მხრიდან პირველ სამ რიგში დგას; შუაში ორი რიგი ცარიელი რჩება. პირველ სვლას თეთრები აკეთებენ.
სვლა და ჭრა
- ჩვეულებრივი ქვა დიაგონალზე ერთი უჯრით წინ დადის. უკან სვლა მას არ შეუძლია.
- ჭრა: თუ მოწინააღმდეგის ქვა შენს გვერდით დიაგონალზე დგას და მის უკან უჯრა ცარიელია, გადახტები და ქვას მოჭრი. ჭრა წინაც შეიძლება და უკანაც.
- ჭრა სავალდებულოა: თუ შეგიძლია, უნდა მოჭრა. თუ რამდენიმე ვარიანტია, ნებისმიერს ირჩევ — რუსულ შაშში ყველაზე გრძელი ჭრის არჩევა სავალდებულო არ არის.
- თუ ჭრის შემდეგ კიდევ ერთი ჭრა შეიძლება, ქვა აგრძელებს და არჩეულ ჭრას ბოლომდე ასრულებს. ნაჭრელი ქვები დაფიდან სვლის ბოლოს იხსნება.
დამკა
როცა ქვა მოწინააღმდეგის მხარეს ბოლო რიგს მიაღწევს, ის დამკა ხდება. დამკა დიაგონალზე ნებისმიერი რაოდენობის თავისუფალი უჯრით დადის, წინაც და უკანაც, და შორიდანაც ჭრის — ამიტომ „მფრინავ“ დამკასაც ეძახიან. თუ ქვა ბოლო რიგს ჭრის შუაში მიაღწევს, იქვე დამკად იქცევა და იმავე სვლაში ჭრას უკვე დამკის წესით აგრძელებს.
მოგება და ფრე
იგებს ის, ვინც მოწინააღმდეგის ყველა ქვას მოჭრის ან ისე ჩაკეტავს, რომ მას სასვლელი აღარ ჰქონდეს. ფრეა, როცა ორივე თანხმდება, როცა ერთი და იგივე პოზიცია სამჯერ მეორდება, ან როცა მოგება აღარავის შეუძლია. ჩაკეტვა ხშირად ბოლოს ხდება, როცა ორივეს ცოტა ქვა დარჩა: თუ მოწინააღმდეგეს სვლა აღარ აქვს, პარტია მოგებულია, თუნდაც დაფაზე მისი ქვები ჯერ კიდევ იდგეს.
შაში და სხვა შაშები
ინტერნეტში რამდენიმე თამაში ერთ სახელს ატარებს, ამიტომ ონლაინ შაშის ძებნისას ჯერ წესები შეამოწმე. ინგლისურ checkers-ში ჩვეულებრივი ქვა უკან ვერ ჭრის და დამკა ერთი უჯრით დადის. საერთაშორისო შაში 10×10 დაფაზე, 20 ქვით თამაშდება და ყველაზე მეტი ქვის ჭრა სავალდებულოა. ის, რასაც ჩვენთან შაშს ეძახიან, ჩვეულებრივ „Russian draughts“ ან „русские шашки“ წერია.
სწრაფი რჩევები დამწყებისთვის
- ცენტრი დაიკავე: ცენტრალური უჯრებიდან ქვა ორივე მხარეს მოქმედებს.
- უკანა რიგს ნუ აცარიელებ ადრე — ის მოწინააღმდეგის გამეფებას აფერხებს.
- ქვები წყვილ-წყვილად ატარე: ერთმანეთის ზურგს რომ იცავენ, მათი მოჭრა ძნელია.
- სავალდებულო ჭრა იარაღიცაა: მოწინააღმდეგეს ერთ ქვას „აჩუქებ“, ის იძულებულია მოჭრას, შენ კი ამის შემდეგ ორს ან სამს ჭრი.
თუ შაშს სხვა საიტზე ან აპლიკაციაში ითამაშებ, ჯერ შეამოწმე, რომელ წესებს იყენებს, და ისიც, ხომ არ გთხოვს ფულს. შაში ოსტატობის თამაშია და გასართობად ფული არ სჭირდება.
რა ვითამაშოთ მანამდე
- ნარდი — ყველაზე ახლოს დგას შაშთან: ორი მოთამაშე, დაფა, თხუთმეტი ქვა, ბლოკადა და მოკვლა. განსხვავება კამათელია, რომელიც ყოველ პარტიას ახალს ხდის.
- დომინო — მშვიდი, ლოგიკური თამაში ორზე, სადაც ითვლი, რა ქვები დარჩა მოწინააღმდეგესთან. აქ ბოტთან ვარჯიშიც შეიძლება.
- ბურა — თუ კარტი არ გაშინებს: სწრაფი პარტია, სადაც თავში თვლა იგებს.
ამ თამაშებისთვის რეგისტრაცია არ გჭირდება — სტუმრად, სახელით და ავატარით შედიხარ, ტელეფონიდანაც. თუ შაში ოდესმე დაემატება, ეს გვერდი პირველი გეტყვის.
ხშირად დასმული კითხვები
- შემიძლია შაში აქ ვითამაშო?
- ჯერ არა. შაში საიტზე არ არის. ახლა თამაშდება ნარდი, დომინო, ჯოკერი, იაპონური ჯოკერი და ბურა.
- როდის დაემატება შაში?
- თარიღს ვერ დავასახელებთ და დაპირებას არ ვიძლევით. თუ დაემატება, ამ გვერდზე ეწერება.
- შაშში ჭრა სავალდებულოა?
- დიახ. თუ ჭრა შეგიძლია, უნდა მოჭრა. რამდენიმე ვარიანტიდან ნებისმიერს ირჩევ, მაგრამ არჩეულს ბოლომდე ასრულებ.
- ჩვეულებრივ ქვას უკან ჭრა შეუძლია?
- რუსულ შაშში, რომელსაც საქართველოში თამაშობენ, — კი. ქვა უკან ვერ დადის, მაგრამ უკან ჭრის.
- რა არის დამკა?
- ქვა, რომელმაც მოწინააღმდეგის ბოლო რიგს მიაღწია. ის დიაგონალზე ნებისმიერ მანძილზე დადის და შორიდან ჭრის.