მოკლე პასუხი: ორივე ფორმა გამოიყენება. „ჯოკერის“ სიტყვის ფუძეს სრულად ინარჩუნებს და წერილობით ტექსტებში უფრო ხშირად გვხვდება. „ჯოკრის“ სასაუბრო ფორმაა, რომელშიც ერთი ხმოვანი იკარგება — ისე, როგორც ქართულ ენაში ბევრ სხვა სიტყვაში ხდება. ორივეს მნიშვნელობა ერთია: იგულისხმება კარტის თამაში ან თავად ჯოკრის კარტი.
რატომ არსებობს ორი ფორმა
ქართულში ზოგიერთი სიტყვა ბრუნებისას ფუძის ხმოვანს კარგავს. ამას ხმოვნის კვეცა ჰქვია. მაგალითად: მეგობარი — მეგობრის, ფანჯარა — ფანჯრის, ზღაპარი — ზღაპრის. ამ სიტყვებში შეკვეცილი ფორმა ჩვეულებრივი და ნორმატიულია.
ნასესხებ სიტყვებში კი ფუძე ხშირად უცვლელი რჩება, განსაკუთრებით წერილობით: კომპიუტერი — კომპიუტერის. „ჯოკერი“ ინგლისურიდან შემოსული სიტყვაა, ამიტომ წერილობით ხშირად „ჯოკერის“ იწერება. ზეპირ მეტყველებაში კი ხალხი მას ქართული სიტყვების მსგავსად ბრუნავს და ამბობს „ჯოკრის“, „ჯოკრით“, „ჯოკრები“. ეს ფორმები იმდენად გავრცელებულია, რომ ძიებისას ორივე ხშირად იწერება — „ჯოკრის თამაშიც“ და „ჯოკერის თამაშიც“.
სად იკვეცება ხმოვანი და სად — არა
კვეცა ყველა ბრუნვაში არ ხდება. ხმოვანი მხოლოდ მაშინ იკარგება, როცა დაბოლოება ხმოვნით იწყება: ნათესაობითის -ის, მოქმედებითის -ით, ვითარებითის -ად და მრავლობითის -ები. როცა დაბოლოება თანხმოვნით იწყება, ფუძე სრული რჩება, სასაუბრო მეტყველებაშიც. ეს კარგად ჩანს სიტყვაზე „მეგობარი“: მეგობარმა, მეგობარს — მაგრამ მეგობრის, მეგობრით, მეგობრად, მეგობრები. „ჯოკერიც“ ზუსტად ასე იქცევა, როცა მას სასაუბროდ ბრუნავენ: „ჯოკრის“ და „ჯოკრით“ ბუნებრივად ჟღერს, „ჯოკერმა“ და „ჯოკერს“ კი ყოველთვის სრული ფუძით ითქმის.
ფორმები ერთად
- სახელობითი: ჯოკერი.
- მოთხრობითი: ჯოკერმა — ფუძე ყოველთვის სრულია: „ჯოკერმა წაიღო“.
- მიცემითი: ჯოკერს — ასევე სრული: „ჯოკერს ბოლოსთვის ვინახავ“.
- ნათესაობითი: ჯოკერის — სასაუბროდ ჯოკრის. მაგალითად: ჯოკერის წესები, ჯოკრის თამაში.
- მოქმედებითი: ჯოკერით — სასაუბროდ ჯოკრით.
- ვითარებითი: ჯოკერად — სასაუბროდ ჯოკრად.
- მრავლობითი: ჯოკერები — სასაუბროდ ჯოკრები.
- თანდებულით: ჯოკერში, ჯოკერზე — აქ ფუძე ჩვეულებრივ სრულია.
სიტყვას ორი მნიშვნელობა აქვს, და ორივეზე ორივე ფორმა გამოიყენება. ჯოკერი, პირველ რიგში, კარტია — დასტაში ორია, და ისინი ორი შავი ექვსიანის ადგილს იკავებს. ამ კარტის მიხედვით ეწოდა სახელი მთელ თამაშსაც. ამიტომ „ჯოკრის თამაში“ ან „ჯოკერის თამაში“ შეიძლება ნიშნავდეს როგორც თავად თამაშს, ისე ჯოკრის კარტის თამაშს წაყვანილში — მაგალითად, მოჯოკვრას ან გატანებას. კონტექსტიდან ყოველთვის ჩანს, რომელია.
იგივე მოვლენა კარტის სხვა სიტყვებში
ხმოვნის კვეცას ჯოკრის მაგიდაზე სხვა სიტყვებშიც შეხვდებით. ყველაზე ნათელი მაგალითი თავად მასტის სახელია: ჯვარი — ჯვრის. აქ შეკვეცილი ფორმა ნორმაა და სრულ ფორმას არავინ წერს: „ჯვრის ტუზი“, „ჯვრის მეფე“. ამიტომაა, რომ „ჯოკრის“ ყურისთვის უცხო არ არის — იგივე მოდელი, რომლითაც ქართველი ყოველდღე ლაპარაკობს, ნასესხებ სიტყვაზეც გადადის.
სხვა სიტყვები ამ კითხვას საერთოდ არ აჩენს, რადგან მათ ფუძეში ასეთი ხმოვანი არ არის: ყვავი — ყვავის, აგური — აგურის, ტუზი — ტუზის, ხიშტი — ხიშტის, პულკა — პულკის, პრემია — პრემიის, ბეზი — ბეზზე. ასე რომ, ორი ფორმის საკითხი მხოლოდ იმ სიტყვებს ეხება, რომლებიც „ჯოკერის“ ან „მეგობრის“ მსგავსად არის აგებული.
მაგალითები წინადადებებში
- „ჯოკრის წესები ერთ საღამოში ვისწავლე.“ — იგივე წინადადება „ჯოკერის“ ფორმითაც სწორია.
- „ჯოკრით შევედი და გული მოვითხოვე.“ — წერილობით უფრო ხშირად: „ჯოკერით შევედი“.
- „ჯოკერმა წაიღო ბოლო წაყვანილი.“ — მოთხრობით ბრუნვაში ფუძე სასაუბროდაც სრულია.
- „ჯოკერში ოთხი მოთამაშეა.“ — თანდებულთან ფუძე სრულია.
- „კოზირად ჯოკერი ამოვიდა, ამიტომ ხელი ბეზზე, უკოზიროდ თამაშდება.“ — სახელობითში ფუძე წერილობით ყოველთვის სრულია, „ბეზზე“ კი იმ სიტყვათაგანია, სადაც საკვეცი არაფერია.
- „ორივე ჯოკერი ჩემთან იყო.“ — რიცხვითისა და „ორივეს“ შემდეგ არსებითი სახელი მხოლობითშია, ამიტომ „ორი ჯოკერები“ არ ითქმის.
რომელს იყენებს ეს საიტი
tamashebi.cc-ზე ნათესაობითში უმეტესად სასაუბრო „ჯოკრის“ ფორმაა: სტატიების სათაურებში — „ჯოკრის წესები“, „ჯოკრის ფურცელი“, „ჯოკრის ტერმინები“, ინტერფეისში — „ჯოკრის მაგიდის შექმნა“ და „იაპონური ჯოკრის ლობი“. თანდებულთან კი ფუძე სრულია, როგორც ქართულში ჩვეულებრივ ხდება: „ხიშტი ჯოკერში“, „ცხრიანები ჯოკერში“. თამაშის სახელად კი ყველგან სახელობითი „ჯოკერი“ დგას. ორივე ფორმა იმავე თამაშს აღნიშნავს, და ძიებისას რომელიც არ უნდა აკრიფოთ, იმავე გვერდებზე მოხვდებით.
თუ ოფიციალური ტექსტისთვის გჭირდებათ, „ჯოკერის“ უსაფრთხო არჩევანია, რადგან ფუძეს სრულად ინარჩუნებს. მეგობართან მიმოწერაში კი „ჯოკრის“ სრულიად ბუნებრივად ჟღერს, და ამაში შეცდომას არავინ დაგიწერთ. ერთი რჩევა: ერთ ტექსტში ერთი ფორმა გამოიყენეთ. ერთ აბზაცში „ჯოკრის“ და მეორეში „ჯოკერის“ მკითხველს უფრო დააბნევს, ვიდრე რომელიმე მათგანი ცალკე. ეს სათაურსაც ეხება: თუ სათაურში „ჯოკრის“ დაწერეთ, ტექსტშიც იგივე ფორმა გააგრძელეთ, და პირიქით — „ჯოკერის“ სათაურს „ჯოკერის“ ტექსტი უხდება.
ლათინური ასოებით
ქართულ კლავიატურაზე გადართვა ყოველთვის მოსახერხებელი არ არის, ამიტომ ბევრი ძიებაში ლათინურად წერს. „ჯ“ ჩვეულებრივ j-თი გადმოიცემა, „კ“ — k-თი, ასე რომ, სიტყვა jokeri-ად იწერება, ნათესაობითი კი — jokeris ან jokris. ხშირია ინგლისური joker-იც. „jokeri tamashi“, „joker tamashi“ და „jokris tamashi“ ერთსა და იმავეს ნიშნავს. ამ საიტის სტატიების მისამართებშიც სასაუბრო ფორმაა: წესების სტატია, მაგალითად, /statiebi/jokris-tsesebi მისამართზეა, თამაშის გვერდი კი — /joker.
მოკლედ თავად თამაშზე
ქართული ჯოკერი ოთხ მოთამაშეზე თამაშდება, 36 კარტით, სადაც ორი შავი ექვსიანი ორი ჯოკრით არის შეცვლილი. ყოველ ხელში მოთამაშეები ამბობენ, რამდენ წაყვანილს წაიღებენ, და ქულას ზუსტი თქმა იძლევა. მატჩი 24 ხელია ოთხ პულკად, ან 16 ცხრაკარტიანი ხელი ცხრიანების რეჟიმში. არსებობს ორკაციანი ვარიანტიც — იაპონური ჯოკერი, თქმის გარეშე და მაგიდაზე ღია სვეტებით. ორივე tamashebi.cc-ზე ბრაუზერში თამაშდება, ტელეფონზეც და კომპიუტერზეც, უფასოდ და აპლიკაციის გადმოწერის გარეშე. დასაწყებად რეგისტრაციაც არ გჭირდებათ: შეგიძლიათ სტუმრად შეხვიდეთ.
- შეცდომაა „ჯოკრის“ წერა?
- სასაუბრო მეტყველებაში ეს ჩვეულებრივი ფორმაა და ყველასთვის გასაგებია. ოფიციალურ ტექსტში „ჯოკერის“ უფრო მიღებულია, რადგან ფუძეს სრულად ინარჩუნებს.
- ლათინურად როგორ იწერება?
- ძირითადად jokeri ან joker — მაგალითად, jokeri tamashi ან joker tamashi. ყველა ვარიანტი იმავე თამაშს ნიშნავს.
- იაპონურ ჯოკერზეც იგივე წესი მოქმედებს?
- დიახ. „იაპონური“ ნათესაობითში არ იცვლება, მეორე სიტყვა კი ჩვეულებრივ ბრუნავს: იაპონური ჯოკრის ან იაპონური ჯოკერის. საიტის ინტერფეისში, მაგალითად, „იაპონური ჯოკრის მაგიდის შექმნა“ წერია.
- და „ჯოკრი“ — ესეც სწორია?
- სახლში ხშირად სახელობითშიც ამბობენ „ჯოკრი“ — იგივე შეკვეცილი ფუძე, რაც „ჯოკრის“ და „ჯოკრით“ ფორმებშია, ზეპირად სახელობითშიც გვესმის. ეს შინაური, ზეპირი ფორმაა. წერილობით სახელობითი „ჯოკერია“ — ასე ჰქვია თამაშს ამ საიტზეც.
- რატომ „ორი ჯოკერი“ და არა „ორი ჯოკერები“?
- ქართულში რიცხვითი სახელის შემდეგ არსებითი სახელი მხოლობით რიცხვში დგას: ორი ჯოკერი, ოთხი მოთამაშე, ცხრა კარტი. მრავლობითი — ჯოკერები ან ჯოკრები — რიცხვითის გარეშე გამოიყენება: „ჯოკრები ხელში მქონდა“.
- სად ვისწავლო ჯოკრის თამაში?
- დაიწყეთ წესების სტატიით, შემდეგ კი სცადეთ უფასო მაგიდაზე — სერვერი თავად აჩვენებს, რომელი კარტის თამაში შეიძლება, ასე რომ შეცდომით არაწესიერ სვლას ვერ გააკეთებთ.
თამაში სრულად უფასოა. ქოინიან მაგიდებზე გამოიყენება Domino Coin — თამაშის შიდა ვირტუალური ქოინი, რომელიც ფული არ არის, ფულზე არ იცვლება და საიტის გარეთ არაფერს ნიშნავს.