ჯოკრის ისტორია ზუსტი თარიღებით არ არის ჩაწერილი — ეს ხალხური თამაშია, რომელიც ოჯახიდან ოჯახში, ეზოდან ეზოში და სტუდენტური ოთახებიდან აგარაკებამდე გადადიოდა. ამიტომ აქ არ ნახავთ გამოგონილ წლებს ან „პირველი თამაშის“ ლეგენდას. სამაგიეროდ, თავად თამაშის აგებულება ბევრს ყვება: რომელ ოჯახს ეკუთვნის, რა არის მასში საერთო სხვა ქვეყნების თამაშებთან და რა არის მხოლოდ ქართული — ხიშტი, პრემია, მოშლა და ფურცელი, რომელზეც ქულას 4.7-ად წერენ. ქვემოთ სწორედ ამ კვალს მივყვებით.
ჯოკრის წარმომავლობა
ჯოკერი ეკუთვნის ბანქოს თამაშების დიდ ოჯახს, რომელშიც მოთამაშე წინასწარ ამბობს, რამდენ წაყვანილს წაიღებს, და ქულას მხოლოდ ზუსტი შესრულებისთვის იღებს. ასეთი თამაშები ბევრ ქვეყანაში თამაშდება, სხვადასხვა სახელით; ინგლისურენოვან სამყაროში მათ შორის ყველაზე ცნობილი Oh Hell-ია. საერთო ნიშნებიც თვალსაჩინოა: ხელების ზომა ერთი კარტიდან იზრდება და მერე მცირდება, ხოლო ბოლო მთქმელს ეკრძალება ისეთი თქმა, რომლითაც თქმების ჯამი წაყვანილების რაოდენობას გაუტოლდება — ასე ყოველ ხელში ვიღაცას აუცილებლად ჩაეშლება თქმული.
სახელი თამაშს ჯოკრის კარტმა მისცა. ჯოკერი ევროპულ-ამერიკულ დასტებში მოგვიანებით დამატებული კარტია, და ბევრ თამაშში ის საერთოდ არ გამოიყენება. ქართულ ჯოკერში კი ის მთავარი გმირია: 36-კარტიან დასტას ორი შავი ექვსიანი — ყვავის 6 და ჯვრის 6 — აკლდება და მათ ადგილს ორი ჯოკერი იკავებს. ჯოკერს რანგი არ აქვს: მისი მფლობელი ყოველ ჯერზე აცხადებს, წაიღოს თუ არა მან წაყვანილი. ეს ორი განცხადება — მოჯოკვრა და გატანება — ქართული ჯოკრის ყველაზე ცნობადი ნიშანია.
გავრცელება საქართველოში
საქართველოში ჯოკერი ფართოდ თამაშდება და ბევრისთვის ის ბავშვობის ან სტუდენტობის მოგონებაა. თამაშის სიტყვებიც მის გზას აჩვენებს. „კოზირი“ და „პულკა“ რუსული ბანქოს ლექსიკიდან შემოსულ სიტყვებს ჰგავს, „ბეზი“ — უკოზიროდ თამაში — და „ვინუჟდენი“, როგორც ზოგი ბოლო, იძულებულ მთქმელს ეძახის, ასევე ნასესხები ჩანს. „ხიშტი“, „მოშლა“, „მოჯოკვრა“ და „გატანება“ კი ქართული სიტყვებია და თამაშის ყველაზე ქართულ ნაწილს აღწერს. თავად სახელიც ორნაირად ისმის: ჯოკერი და ჯოკრი — ორივე სწორია, და ამაზე ცალკე სტატიაც გვაქვს.
გავრცელების ერთი ნიშანი ისიც არის, რომ წესები ოჯახიდან ოჯახში განსხვავდება. ერთგან ხიშტი 200-ია, მეორეგან 500, მესამეგან პულკაზეა დამოკიდებული. ზოგი პრემიას ყველა მოთამაშეს აძლევს, ვინც პულკა ზუსტად ითამაშა, ზოგი ამბობს „ბოლო წაღებული იშლება“ და პრემიის დათვლისას პულკის ბოლო ხელს არ ითვალისწინებს. ამ ვარიაციებს არცერთი ცენტრალური ორგანო არ არეგულირებს — ისინი მაგიდასთან, შეთანხმებით ყალიბდება. სწორედ ესაა ცოცხალი ხალხური თამაშის ნიშანი.
ჯოკერი ქართულ ყოფაში
ჯოკერი ტრადიციულად ოთხ კაცზე თამაშდება და დიდხანს გრძელდება: სტანდარტული თამაში 24 ხელია, ოთხ პულკად დაყოფილი — ერთიდან რვა კარტამდე, ოთხი ცხრიანი, რვიდან ერთამდე და კიდევ ოთხი ცხრიანი. ამიტომ ის საღამოს თამაშია და არა ხუთწუთიანი გართობა. ქაღალდის ფურცელი და კალამი მისი განუყოფელი ნაწილია: ერთი მოთამაშე ჩვეულებრივ წერს ყველას თქმას და შედეგს, პულკის ბოლოს კი ითვლის პრემიას და მოშლას. ქულას ფურცელზე ასზე გაყოფილს წერენ — 470 იწერება როგორც „4.7“, 1000 — როგორც „10“. ეს მოკლე ჩანაწერია და არა სხვა ქულა.
ორ კაცზე ჯოკერი ცალკე ვარიანტად ჩამოყალიბდა — იაპონური ჯოკერი, თქმის გარეშე და მაგიდაზე ღია სვეტებით. სახელის წარმომავლობა ზუსტად ცნობილი არ არის.
ჯოკერს ჩვეულებრივ წიგნიდან კი არა, მაგიდასთან სწავლობენ: ჯერ უყურებ, როგორ თამაშობენ უფროსები, მერე ფურცელს გაწერინებენ, და ბოლოს მეოთხე ადგილს გითმობენ, როცა ვინმე აკლიათ. ამიტომ ბევრმა წესი ჯერ სიტყვებით იცის — „ხიშტი დაიჭირა“, „პრემია აიღო“, „მოშლა დაეწერა“ — და მხოლოდ მერე იგებს, როგორ ითვლება. ამავე მიზეზით ჯოკრის ყოველ მაგიდას თავისი პატარა ტრადიციები აქვს, და ახალ კომპანიაში თამაშის წინ წესებზე შეთანხმება ჩვეულებრივი ამბავია. ჯოკერი ქართულ მაგიდასთან ნარდის, დომინოს და ბურის გვერდით დგას — ოღონდ მათგან განსხვავებით მას აუცილებლად ოთხი ადამიანი სჭირდება.
მაგალითი: როგორ იკითხება ძველებური ფურცელი
ფურცელზე ნიკას პირველი პულკის რვა ხელი ასეა ჩაწერილი: 100, 50, 150, 100, 200, 50, 250, 150. ყველა ხელი ზუსტად შესრულებულია — ორმოცდაათიანები წარმატებული პასია — ამიტომ ნიკა პრემიას იღებს: პულკის საუკეთესო ხელი, 250, კიდევ ერთხელ ემატება.
- ხელების ჯამი: 100 + 50 + 150 + 100 + 200 + 50 + 250 + 150 = 1050.
- პრემია: +250. პულკის ჯამი — 1300.
- ფურცელზე იწერება „13“.
- დანარჩენ სამს, ვინც პულკა ზუსტად ვერ ითამაშა, მოშლა ემუქრება: თითოეულს საკუთარი საუკეთესო ხელი აკლდება. თუ ანას საუკეთესო ხელი 200 იყო და პულკის ჯამი 680, მას 480 დარჩება — ფურცელზე „4.8“.
ფურცლის წერა ცალკე ხელოვნება იყო: მწერალს ყოველი ხელის წინ ოთხივე თქმა უნდა ჩაეწერა, ხელის შემდეგ — შედეგი, პულკის ბოლოს კი ეპოვა თითოეულის საუკეთესო ხელი და არ შეშლოდა, ვის ეკუთვნის პრემია და ვის — მოშლა. კამათიც სწორედ აქ იწყებოდა, ამიტომ ფურცელს ხშირად ყველაზე ყურადღებიან მოთამაშეს ანდობდნენ.
ჯოკერი დღეს — ონლაინ
დღეს ჯოკერს ტელეფონზეც თამაშობენ, აპლიკაციებში და საიტებზე. ონლაინ თამაშმა ორი რამ შეცვალა: ოთხი მოთამაშის შეკრება აღარ არის პრობლემა, და ფურცელს აღარავინ წერს ხელით — ანგარიშს, ხიშტს, პრემიას და მოშლას სერვერი ითვლის. tamashebi.cc-ზე ჯოკერი ბრაუზერში თამაშდება, არაფრის გადმოწერის გარეშე. სახლის წესების მრავალფეროვნება კი აქ მაგიდის პარამეტრებად იქცა: შექმნისას ირჩევთ ხიშტს — 200, 500 ან ყოველ კარტზე 100 — პრემიას და მოშლას, ცხრიანებს ან სტანდარტულ 24 ხელს. ყველა ეს პარამეტრი მატჩის დაწყებისას იყინება, ასე რომ შუა თამაშში წესზე კამათი აღარ ხდება. კარტს სერვერი არიგებს და თითოეული მოთამაშე მხოლოდ საკუთარ ხელს ხედავს.
ხშირად დასმული კითხვები
- ჯოკერი ქართული თამაშია?
- ქართული ჯოკერი ქართული ფორმაა უფრო ფართო ოჯახისა, რომელშიც წაყვანილები წინასწარ ითქმება. ორი ჯოკერი შავი ექვსიანების ნაცვლად, ხიშტი, პრემია, მოშლა და ფურცელი ასეთი სახით სწორედ ქართულ მაგიდას ახასიათებს.
- როდის გაჩნდა ჯოკერი საქართველოში?
- ზუსტი თარიღი არ არის ცნობილი და სანდო წყაროებით არ დასტურდება. ჯოკერი ხალხური თამაშია, რომელიც ზეპირად ვრცელდებოდა, ამიტომ მის ასაკზე საუბრისას ფრთხილად უნდა ვიყოთ.
- რატომ წერენ ქულას 4.7-ად?
- ეს ტრადიციული მოკლე ჩანაწერია: ქულა ასზე იყოფა. 470 ქულა ფურცელზე „4.7“-ად იწერება, 1000 — „10“-ად.
ჯოკერი tamashebi.cc-ზე უფასოა და ბრაუზერში თამაშდება, ტელეფონიდანაც. Domino Coin მხოლოდ ვირტუალური ქოინია — ის ფული არ არის, არ იყიდება და ფულზე არ იცვლება.