ბურას ისტორია ზეპირი ისტორიაა. ეს თამაში საუკუნეების განმავლობაში მაგიდიდან მაგიდაზე, თაობიდან თაობაზე გადადიოდა და წერილობით თითქმის არაფერი დარჩა. ამიტომ ზუსტ თარიღს და „გამომგონებელს“ ვერ დავასახელებთ — და ვერც ვერავინ, ვინც პატიოსნად წერს. რაც ნამდვილად შეგვიძლია, ესაა: ვაჩვენოთ, რომელ თამაშებს ენათესავება ბურა, რა ნიშნები მიუთითებს მის გზაზე და როგორ დამკვიდრდა ის ქართულ მაგიდასთან.
ბურა tamashebi.cc-ზე უკვე თამაშდება: გახსენი /bura და ითამაშე 3 კარტა, 5 კარტა ან 5 კარტა წყვილებში — ცოცხალ მოწინააღმდეგესთან ან ბოტთან სავარჯიშოდ.
ბურას წარმომავლობა
ბურა აშკარად ეკუთვნის კარტის თამაშების დიდ ოჯახს, რომელსაც ხშირად „ტუზ-ათიანის“ თამაშებს უწოდებენ. ამ ოჯახში ტუზი 11 ქულა ღირს, ათიანი 10, მეფე 4, ქალი 3 და ვალეტი 2 — ზუსტად ისე, როგორც ბურაში. იგივე ქულები აქვს, მაგალითად, იტალიურ ბრისკოლას და გერმანულ-ავსტრიულ შნაპსენს. ბრისკოლასთან მსგავსება განსაკუთრებით თვალშისაცემია: იქაც სამ-სამი კარტი ურიგდებათ, კოზირს დასტის ქვეშ გადაბრუნებული კარტი წყვეტს და ის ბოლოს აიღება, დასტაში 120 ქულაა და 61 იგებს. განსხვავება ისაა, რომ ბრისკოლაში თითო სვლაზე თითო კარტი იდება და მასში არც „ვარ“ არის, არც ფსონის გაზრდა ხელის შუაში.
ბურას საკუთარი ნიშანი ისაა, რომ მასში ერთ სვლაზე რამდენიმე ერთი მასტის კარტი იდება და ყველა ერთად უნდა გაიჭრას. ასევე „ვარ“ — ხმამაღალი თქმა, რომ 31 აკრიფე, და ფსონის გაზრდა ხელის შუაში. ეს ელემენტები ბურას უფრო სწრაფს და უფრო „ცხელს“ ხდის, ვიდრე მისი ევროპელი ნათესავებია. როდის და სად ჩამოყალიბდა ბურა ზუსტად ასეთი სახით, სანდო წყაროებით ვერ დავადგენთ.
რა არ ვიცით
ინტერნეტში ბურაზე ბევრი „ზუსტი“ ისტორია ტრიალებს — კონკრეტული საუკუნით, ქალაქით ან სახელის განმარტებით. მათი უმეტესობა წყაროს არ ასახელებს და ერთმანეთსაც ეწინააღმდეგება. არ ვიცით, საიდან მოდის თავად სიტყვა „ბურა“, და არ ვიცით, რომელ ქვეყანაში ითამაშეს ის პირველად. ამიტომ აქ ასეთ ამბებს არ ვიმეორებთ. თამაშის აგებულება — ქულები, დარიგება, კოზირის გადაბრუნება — თავად გვიჩვენებს ნათესაობას, და ეს ყველაზე სანდო მტკიცებულებაა, რაც გაგვაჩნია.
ბურა კავკასიაში
ტრადიციულად ბურა საბჭოთა სივრცის ბევრ კუთხეში იყო ცნობილი, და საქართველოში, ისევე როგორც მთელ კავკასიაში, ის ეზოს, აგარაკისა და ოჯახური საღამოს თამაში გახდა. ბევრ ოჯახში მას უფროსები ასწავლიდნენ უმცროსებს, ზუსტად ისევე, როგორც ნარდს. ქართულ ბურაში ეს კავშირი ენაშიც ჩანს: ფსონის საფეხურებს — დავი, სე, ჩარი, ფანჯი, შაში — ნარდის სიტყვებით ვუწოდებთ. სე, ჩარი, ფანჯი და შაში სპარსული წარმოშობის რიცხვებია (სამი, ოთხი, ხუთი, ექვსი), რომლებითაც ნარდში კამათლის მხარეებს ასახელებენ.
სიტყვა „მოლიუტკა“ რუსული „малютка“-დან (პატარა, ჩვილი) უნდა მოდიოდეს — ეს ჩანს თამაშის რუსულენოვან გარემოსთან კავშირიც. სხვადასხვა ქალაქსა და ოჯახში წესები ოდნავ განსხვავდებოდა: სადღაც მოლიუტკა იგებდა, სადღაც — არა; სადღაც მიცემული კარტი ღიად იდებოდა, სადღაც პირქვე. ამიტომ, თუ ახალ მაგიდასთან ჯდები, წესებზე წინასწარ შეთანხმება ბურას ძველი ტრადიციაა. ბევრ ოჯახში თამაშობენ როგორც სამკარტიან, ისე ხუთკარტიან ბურას; ხუთკარტიანი წყვილებში ოთხ ადამიანს აძლევს საშუალებას, ერთად ითამაშონ, როცა ჯოკრის გრძელი პარტიისთვის დრო არ არის.
რატომ არის ბურა სწრაფი თამაში
- პატარა ხელი. სამ კარტზე ყოველი სვლა რამდენიმე წამში წყდება.
- დაბალი ზღვარი. 31 ქულა 120-დან მეოთხედზე ცოტა მეტია — ხელი ხშირად დასტის დალევამდე მთავრდება.
- ბურა. სამი კოზირი ხელს მაშინვე წყვეტს.
- „ვარ“. ვინც დაითვალა, ხელს თავად ამთავრებს, ბოლომდე თამაშის გარეშე.
- ფსონის გაზრდა. უარი დავიზე ხელს ერთ წამში ამთავრებს.
შედარებისთვის: ბრისკოლაში ხელს 120-დან 61 იგებს და ხელი თითქმის ყოველთვის ბოლო კარტამდე თამაშდება. 3 კარტა ბურაში ზღვარი ორჯერ დაბალია — 31 — და მის მიღწევას ხშირად სამი-ოთხი წაღება ჰყოფნის. „ვარ“ კი საშუალებას გაძლევს, ხელი იქვე დაამთავრო, როგორც კი ზღვარს გადალახავ. სწორედ ეს ორი წესი აქცევს ერთსა და იმავე ქულების სისტემას ასე განსხვავებულ თამაშად.
ამ სისწრაფემ ბურა გზაში თამაშად აქცია: რამდენიმე წუთი, ერთი დასტა, ორი ადამიანი. ამავე მიზეზით ბურა ონლაინ თამაშისთვისაც ბუნებრივია — მატჩი 1, 3, 7 ან 11 ქულამდე ზუსტად იმდენ დროს იკავებს, რამდენიც გაქვს.
ბურა ქართული მაგიდის სხვა თამაშებს შორის
ქართულ მაგიდასთან ბურა იშვიათად თამაშობს მარტო. ჯოკერი, ნარდი, დომინო და სეკა მისი მეზობლები არიან და თითოეულს თავისი დრო აქვს. ჯოკერი ოთხ მოთამაშეს და გრძელ საღამოს მოითხოვს — თქმით, ხიშტით და პულკებით. ნარდი ორი ადამიანისა და ორი კამათლის თამაშია, სადაც კამათელი იღბალს აძლევს სიტყვას. სეკა სამ კარტზე და ქულების ჯამზეა აგებული. ბურა ამათ შორის ყველაზე სწრაფია: ორი მოთამაშე, ერთი დასტა და რამდენიმე წუთი. ალბათ ამიტომ დარჩა ის ყველაზე „მოგზაურ“ თამაშად — მისთვის არც დაფა გჭირდება, არც მეოთხე მოთამაშე.
ბურასა და ნარდს შორის კავშირი ენით არ შემოიფარგლება. ორივეში ფსონის გაზრდა თამაშის ნაწილია და ორივეში ის სიტყვით ითქმის: ნარდში — დავი, ბურაში — დავიდან შაშამდე. ორივე თამაშის ტრადიციული სახე ერთ რამეს ასწავლის: ხელის ღირებულება დროულად შეაფასო და იცოდე, როდის დაიხიო.
ბურა დღეს
დღეს ბურას ისევ თამაშობენ ოჯახებში, აგარაკებზე და მეგობრებთან — და ახლა უკვე ტელეფონზეც. tamashebi.cc-ზე ბურა სამი ვარიანტით თამაშდება: 3 კარტა, 5 კარტა და 5 კარტა წყვილებში. წესები ისეა ჩაწერილი, როგორც ქართულ მაგიდებთან გავრცელებული ვარიანტი: 31 და 61 ქულა, „ვარ“, დავიდან შაშამდე, ხოლო რამდენიმე სადავო დეტალი — მაგალითად, შეიძლება თუ არა მოლიუტკის რიგის გარეშე დადება — მაგიდის პარამეტრად დარჩა, რომ ყველამ ოჯახური წესით ითამაშოს. ფული აქ არ თამაშდება: Domino Coin ვირტუალური ქოინია.
ონლაინ ბურას ერთი უპირატესობა აქვს, რაც შინაურ მაგიდას არ აქვს: წესებზე კამათი აღარ არის საჭირო. სერვერი თავად ამოწმებს, გაჭრა თუ არა კარტმა კარტი, ითვლის ქულებს „ვარ“-ის დროს და არავის აძლევს უფლებას, სხვისი კარტი დაინახოს. თვლა კი, როგორც ძველად, შენს თავშია — საკუთარ ქულებს ეკრანი არ გაჩვენებს, თუ მაგიდა ამას არ ჩართავს.
ხშირად დასმული კითხვები
- ბურა ქართული თამაშია?
- ბურა ქართულ მაგიდასთან ღრმად დამკვიდრდა და ქართული სიტყვებიც შეიძინა, მაგრამ მისი ფესვები უფრო ფართო, ევროპულ „ტუზ-ათიანის“ თამაშების ოჯახშია. ზუსტი სამშობლო ცნობილი არ არის.
- რომელ თამაშს ჰგავს ბურა ყველაზე მეტად?
- ქულებით და დარიგებით — იტალიურ ბრისკოლას: სამი კარტი ხელში, კოზირი დასტის ქვეშ, 120 ქულა. ერთად რამდენიმე კარტის დადება და „ვარ“ ბურას საკუთარი ნიშნებია.
- რატომ ჰქვია ფსონის საფეხურებს ნარდის სახელები?
- ორივე თამაში ერთ მაგიდასთან თამაშდებოდა და ბურამ ნარდის სიტყვები ისესხა: სე, ჩარი, ფანჯი და შაში სპარსული რიცხვებია 3-დან 6-მდე.
- ბურა ონლაინ — თამაშის გვერდი
- ბურას წესები ნაბიჯ-ნაბიჯ
- ბურას ტერმინების ლექსიკონი
- ბურა თუ სეკა: რით განსხვავდება
- ნარდის ისტორია
tamashebi.cc-ზე ყველა თამაში უფასოა. ზოგ მაგიდაზე Domino Coin გამოიყენება — ეს ვირტუალური ქოინია, ფული არ არის, არ იყიდება და ფულზე არ იცვლება. თამაში გასართობად და ოსტატობისთვისაა.