შაშის წესები, რომლითაც საქართველოში ეზოებსა და სკოლებში თამაშობდნენ და თამაშობენ, რუსული შაშის წესებია: 8×8 დაფა, თითოეულს 12 ქვა, ქვა მხოლოდ წინ დადის, მაგრამ ჭრის წინაც და უკანაც, ჭრა სავალდებულოა, ხოლო დამკა მთელ დიაგონალზე დადის. ქვემოთ წესები ნაბიჯ-ნაბიჯაა დალაგებული — დაფიდან პარტიის დასასრულამდე, მაგალითებით. ეს ის წესებია, რომლითაც რუსულ შაშზე ოფიციალურ შეჯიბრებებსაც ატარებენ.
შაში tamashebi.cc-ზე არ არის — აქ ჯერ ვერ ითამაშებ. საიტზე ახლა თამაშდება ნარდი, ჯოკერი, იაპონური ჯოკერი, დომინო და ბურა, ყველა უფასოდ და ბრაუზერში. თუ შაში გიყვარს, ნარდი ყველაზე ახლოს დგას: ორი მოთამაშე, დაფა და ქვები.
დაფა და ქვები
- დაფა: 8×8, 64 უჯრა, მონაცვლეობით ღია და მუქი. თამაში მხოლოდ მუქ უჯრებზე მიდის — სულ 32 უჯრა.
- დაფის დადება: თითოეული მოთამაშის მარცხენა ქვედა კუთხე მუქი უჯრაა. ამას ხშირად არევენ, და მაშინ ყველაფერი ნაწილობრივ ღია უჯრებზე ინაცვლებს.
- ქვები: თითოეულს 12 ქვა აქვს, თეთრი ან შავი. ისინი საკუთარი მხრიდან პირველ სამ რიგში დგას, მხოლოდ მუქ უჯრებზე. შუაში ორი რიგი ცარიელი რჩება.
- პირველი სვლა: თეთრები იწყებენ, შემდეგ რიგრიგობით.
სვლა და ჭრა
ჩვეულებრივი ქვა დიაგონალზე ერთი უჯრით წინ დადის — მარცხნივ ან მარჯვნივ, მოწინააღმდეგის მხარისკენ. უკან სვლა ქვას არ შეუძლია. ჭრა სხვა საქმეა: თუ მოწინააღმდეგის ქვა შენს გვერდით დიაგონალზე დგას და მის უკან უჯრა ცარიელია, შენი ქვა მასზე გადახტება და ამ ქვას დაფიდან მოაცილებს. ჭრა შეიძლება წინაც და უკანაც — ეს რუსული შაშის ერთ-ერთი მთავარი თავისებურებაა.
თუ ჭრის შემდეგ, ახალი უჯრიდან, კიდევ ერთი ჭრა შეიძლება, ქვა აგრძელებს — ერთ სვლაში რამდენიმე ქვის ჭრაც შეიძლება, ნებისმიერი მიმართულებით. ნაჭრელი ქვები დაფიდან სვლის ბოლოს იხსნება, არა თითო-თითოდ. და ერთ სვლაში ერთსა და იმავე ქვაზე ორჯერ გადახტომა არ შეიძლება: თუ ჭრის გაგრძელება მხოლოდ უკვე ნაჭრელი ქვის გავლით შეიძლება, სვლა იქ მთავრდება. ამას „თურქულ დარტყმას“ ეძახიან.
სავალდებულო ჭრა
თუ ჭრა შეგიძლია, უნდა მოჭრა — უარის თქმა არ შეიძლება. თუ რამდენიმე ჭრის ვარიანტი გაქვს, ირჩევ რომელიც გინდა: რუსულ შაშში არ ხარ ვალდებული ის აირჩიო, რომელიც მეტ ქვას ჭრის (საერთაშორისო 10×10 შაშისგან განსხვავებით). მაგრამ არჩეული ჭრა ბოლომდე უნდა მიიყვანო — შუა გზაზე გაჩერება არ შეიძლება.
ძველ ეზოს თამაშში არსებობდა წესი, რომ თუ მოწინააღმდეგემ ჭრა გამოტოვა, მის ქვას დაფიდან იღებდი („ფუკი“). ოფიციალურ წესებში ეს აღარ არის: გამოტოვებული ჭრა უბრალოდ შეცდომაა, რომელიც უნდა გასწორდეს.
მაგალითი: შენი თეთრი ქვა c3-ზეა, შავები d4-ზე და f6-ზე, e5 და g7 ცარიელია. c3-დან d4-ზე გადახტები, e5-ზე დადგები, მერე f6-ზე გადახტები და g7-ზე დადგები — ორი ქვა ერთ სვლაში. თუ g7-დან კიდევ ერთი ჭრა შეიძლება, ისიც უნდა გააგრძელო.
დამკა და ქვის გამეფება
როცა ჩვეულებრივი ქვა მოწინააღმდეგის მხარეს ბოლო რიგამდე მიაღწევს, ის დამკა ხდება — ამას გამეფებას ეძახიან. დამკას აღსანიშნავად ქვას ყირაზე აბრუნებენ ან ზემოდან მეორე ქვას ადებენ.
- დამკა დიაგონალზე ნებისმიერი რაოდენობის თავისუფალი უჯრით დადის, წინაც და უკანაც. ამიტომ მას „მფრინავ“ დამკასაც ეძახიან.
- დამკა შორიდანაც ჭრის: თუ ერთ დიაგონალზე, მის წინ, მოწინააღმდეგის ქვაა და მის უკან ცარიელი უჯრა, დამკა გადახტება და მის უკან ნებისმიერ თავისუფალ უჯრაზე დადგება.
- თუ ჭრის შემდეგ ერთ-ერთი დასადგომი უჯრიდან ჭრის გაგრძელება შეიძლება, დამკა სწორედ იქ უნდა დადგეს და ჭრა გააგრძელოს.
- დამკა საკუთარ ქვებზე ვერ გადახტება და ერთ ხაზზე მდგომ ორ მოწინააღმდეგის ქვას ერთად ვერ მოჭრის.
- თუ ქვა ბოლო რიგს ჭრის შუაში მიაღწევს, ის იქვე დამკა ხდება და, თუ შეუძლია, ჭრას უკვე დამკის წესით აგრძელებს — იმავე სვლაში.
მოგების პირობა
პარტიას იგებს ის, ვინც მოწინააღმდეგის ყველა ქვას მოჭრის, ან ისე ჩაკეტავს, რომ მას საკუთარ სვლაზე სასვლელი აღარ აქვს. მოგება ითვლება ასევე, თუ მოწინააღმდეგე დანებდა ან, დროიან თამაშში, მისი დრო ამოიწურა.
ჩაკეტვა ხშირად ბოლოს ხდება, როცა ორივეს ცოტა ქვა დარჩა: მოწინააღმდეგის ბოლო ქვები შენი ქვების წინ დგას და ყოველი მისი სვლა ან ჩაკეტილია, ან ქვას შენს ჭრაზე აგდებს. თუ სვლა აღარ აქვს, პარტია მოგებულია, თუნდაც დაფაზე მისი ქვები ჯერ კიდევ იყოს.
ფრე (ნიჩია) არის, როცა ორივე თანხმდება, როცა ერთი და იგივე პოზიცია სამჯერ მეორდება, ან როცა მოგება აღარავის შეუძლია. ოფიციალურ წესებში ამისთვის სვლების ლიმიტებიც არსებობს — მაგალითად, თუ სამი ან მეტი დამკა ერთ დამკას 15 სვლაში ვერ მოიგებს, ან თუ 15 სვლის განმავლობაში ორივე მხოლოდ დამკებით დადის, ჭრისა და ჩვეულებრივი ქვის სვლის გარეშე, პარტია ფრედ ცხადდება.
შაში, checkers და საერთაშორისო შაში
შაშის რამდენიმე სახეობა არსებობს და ინტერნეტში ხშირად ერთმანეთში ერევა. ჩვენთან, როგორც პოსტსაბჭოთა ქვეყნების უმეტესობაში, ტრადიციულად რუსულ შაშს თამაშობენ. ძირითადი განსხვავებები:
- რუსული შაში: 8×8, 12 ქვა, ქვა უკანაც ჭრის, დამკა შორს დადის, ჭრის ვარიანტს თავად ირჩევ.
- ინგლისური checkers (ამერიკული draughts): 8×8, 12 ქვა, მაგრამ ჩვეულებრივი ქვა მხოლოდ წინ ჭრის, დამკა კი ერთ-ერთი უჯრით დადის. თამაშს შავები იწყებენ.
- საერთაშორისო შაში: 10×10 დაფა, 20 ქვა თითოეულს, მფრინავი დამკა, და ყველაზე მეტი ქვის ჭრა სავალდებულოა. ჭრის შუაში ბოლო რიგზე გავლა ქვას დამკად არ აქცევს.
- თურქული შაში: ქვები ჰორიზონტალურად და წინ დადის, არა დიაგონალზე — სულ სხვა თამაშია, მიუხედავად სახელისა.
ამიტომ, თუ შაშს ონლაინ ეძებ, ჯერ შეამოწმე, რომელ წესებს იყენებს საიტი. ჩვეულებრივ ამას „Russian draughts“ ან „русские шашки“ წერია.
სწრაფი რჩევები დამწყებისთვის
- ცენტრი დაიკავე: c5, d4, e5, f4 უჯრებიდან ქვა ორივე მხარეს მოქმედებს.
- უკანა რიგს ნუ აცარიელებ ადრე — ის მოწინააღმდეგის გამეფებას აფერხებს.
- ქვები წყვილ-წყვილად ატარე: ერთმანეთის ზურგს რომ იცავენ, მათი მოჭრა ძნელია.
- სავალდებულო ჭრა იარაღიცაა: მოწინააღმდეგეს ერთ ქვას „აჩუქებ“, ის იძულებულია მოჭრას, და ამის შემდეგ შენ ორს ან სამს ჭრი.
ხშირად დასმული კითხვები
- შაშში ჭრა სავალდებულოა?
- კი. თუ ჭრა შეგიძლია, უნდა მოჭრა. თუ რამდენიმე ვარიანტია, ნებისმიერს ირჩევ, მაგრამ არჩეულს ბოლომდე ასრულებ.
- ჩვეულებრივ ქვას უკან ჭრა შეუძლია?
- რუსულ და ქართულ შაშში — კი. ქვა უკან ვერ დადის, მაგრამ უკან ჭრის. ზოგ სხვა ქვეყანაში, მაგალითად ინგლისურ შაშში, ეს აკრძალულია.
- რა არის დამკა?
- ქვა, რომელმაც მოწინააღმდეგის ბოლო რიგს მიაღწია. ის დიაგონალზე ნებისმიერ მანძილზე დადის და შორიდან ჭრის. თუ ქვა ბოლო რიგს ჭრის დროს მიაღწევს, დამკად იქცევა და ჭრას იმავე სვლაში აგრძელებს.
- შაში ონლაინ — სად და როგორ ვითამაშოთ
- ქართული სამაგიდო თამაშები
- ნარდის წესები ნაბიჯ-ნაბიჯ
- სამაგიდო თამაშების ისტორია საქართველოში
- ითამაშე ნარდი ონლაინ
tamashebi.cc-ზე თამაში უფასოა. ზოგ მაგიდაზე Domino Coin გამოიყენება — ეს ვირტუალური ქოინია, ფული არ არის, არ იყიდება და ფულზე არ იცვლება. თამაში გასართობად და ოსტატობისთვისაა.