დომინოს ტერმინები ცოტაა, მაგრამ თითოეულს თავისი ზუსტი მნიშვნელობა აქვს. ეზოში ნათამაშებ ადამიანს „სტავკა“, „ბაზარი“ და „რიბა“ ახსნას არ სჭირდება, დამწყები კი პირველივე ხელში დაიბნევა: რატომ ჩაიწერა ქულა ერთ სვლაზე და არა მეორეზე, ან რატომ დასრულდა ხელი, როცა ორივეს ქვები ჯერ კიდევ ხელში ჰქონდა. ქვემოთ ქართული დომინოს სიტყვები თემებად არის დალაგებული — ქვები, თამაშის მსვლელობა და ქულები — და თითოეული ახსნილია ისე, როგორც საიტის დომინო თამაშობს, ორ მოთამაშეზე. ბოლოს ერთი მოკლე ხელია გარჩეული, სადაც ეს სიტყვები ერთად მუშაობს.
რატომ არის ტერმინოლოგია მნიშვნელოვანი
დომინოში ერთი და იგივე სიტყვა სხვადასხვა ოჯახში ხშირად სხვადასხვა რამეს ნიშნავს. ზოგი „სტავკას“ ნებისმიერ დუბლს ეძახის, ზოგი რიბას ყოველ დაკეტილ ხელს უწოდებს, ზოგისთვის კი ნიჩია და ფრე სხვადასხვა რამეა. მაგიდასთან ეს კამათის მიზეზია, ონლაინ — გაუგებრობის: თამაში წესს მკაცრად ასრულებს და თუ სიტყვის მნიშვნელობა არ იცით, მისი გადაწყვეტილება უცნაურად მოგეჩვენებათ. მაგალითად, ქართულ დომინოში სტავკა მხოლოდ ერთია ყოველ ხელში, ხოლო რიბა ნიშნავს მკვდარ ჯაჭვს და არა უბრალოდ იმას, რომ მოთამაშეს სვლა არ აქვს. ამ განსხვავებებს რომ იცნობთ, წესებიც უფრო სწრაფად ჯდება თავში და სტრატეგიაზე ფიქრიც გიადვილდებათ. სიტყვა „სტავკა“ კი, სხვათა შორის, აქ ფსონს არ ნიშნავს — ეს მხოლოდ ქვის სახელია.
ქვები და ნაკრები
- ქვა — დომინოს ერთი ფილა. მას ორი ნახევარი აქვს და თითოეულზე 0-დან 6-მდე წერტილია. ქვას „ფილასაც“ ეძახიან, მაგრამ მაგიდასთან თითქმის ყოველთვის „ქვა“ ისმის.
- ნაკრები — 28 ქვა, 0-0-დან 6-6-მდე. ყოველი კომბინაცია ერთხელ გვხვდება, ხოლო მთელ ნაკრებში წერტილების ჯამი 168-ია.
- დუბლი — ქვა, რომლის ორივე ნახევარზე ერთი რიცხვია: 0-0, 1-1 და ასე შემდეგ 6-6-მდე. ნაკრებში შვიდი დუბლია.
- რიცხვის შვიდი ქვა — ყოველი რიცხვი ზუსტად შვიდ ქვაზე გვხვდება. ეს ფაქტი თვლის, რიბის და მთელი სტრატეგიის საფუძველია.
- მძიმე და მსუბუქი ქვა — მძიმეა ქვა, რომელზეც ბევრი წერტილია (6-6, 6-5, 5-5), მსუბუქი — რომელზეც ცოტაა (0-0, 0-1, 1-1). ხელის ბოლოს მძიმე ქვა ძვირი ჯდება.
- ხელი — ორი მნიშვნელობით: ქვები, რომლებიც თქვენ გიჭირავთ, და ერთი დარიგებიდან ხელის დასრულებამდე ნათამაშები პარტია. ორივე მნიშვნელობა ერთდროულად გამოიყენება: „ხელში სამი ქვა დამრჩა“ და „მესამე ხელი მოვიგე“.
- დარიგება — ხელის წინ ქვები ირევა და თითოეული მოთამაშე შვიდს იღებს. დანარჩენი 14 დახურულად რჩება.
თამაშის ტერმინები
ეს სიტყვები სვლას, დაფას და ხელის დასრულებას აღწერს. ქვემოთ ისინი იმ რიგით არის, რომლითაც თამაშში გხვდებათ — გახსნიდან რიბამდე.
- გახსნა და გამხსნელი ქვა — ხელის პირველი ქვა. მატჩის პირველ ხელს უმაღლესი დუბლის მფლობელი ხსნის და სწორედ ამ დუბლით; ყოველ მომდევნო ხელს — წინა ხელის გამარჯვებული, ნებისმიერი ქვით.
- ღია ბოლო — ჯაჭვის ის ბოლო, რომელზეც შემდეგი ქვის დადება შეიძლება. ქვა იდება იქ, სადაც მისი ერთი ნახევარი ღია ბოლოს რიცხვს ემთხვევა.
- ჯაჭვი — დაფაზე დალაგებული ქვების რიგი. დაფის ფორმა არაფერს წყვეტს — მნიშვნელობა მხოლოდ ღია ბოლოებს აქვს.
- სტავკა — ხელში პირველი დადებული დუბლი. ის ერთადერთია: ყველა შემდეგი დუბლი ჩვეულებრივი ქვაა. თუ ხელი დუბლით გაიხსნა, ის სტავკაა პირველივე სვლიდან.
- სტავკის მესამე და მეოთხე მხარე — როცა სტავკის ორივე მთავარ მხარეს ქვა დაედება, იხსნება კიდევ ორი მხარე, ორივე სტავკის რიცხვს ითხოვს. სხვა დუბლი ახალ მიმართულებას არასოდეს ხსნის.
- ბაზარი — დარიგების შემდეგ დარჩენილი 14 დახურული ქვა. „ბაზარში გასვლა“ ნიშნავს, რომ სვლა არ გაქვთ და ქვას იღებთ, სანამ დასადებს არ იპოვით.
- დაცული ორი ქვა — ბაზრის ბოლო ორი ქვა არავის შეუძლია აიღოს. ისინი თამაშში არ მონაწილეობენ და ხელის ბოლომდე დახურული რჩებიან.
- გატარება — სვლის გადაცემა. ქართული სტანდარტით ის მხოლოდ მაშინ ხდება, როცა სვლა არ გაქვთ და ბაზარში მხოლოდ დაცული ორი ქვაა; საიტზე ეს თავისით ხდება. არსებობს სახლის წესიც „მხოლოდ გატარება“, სადაც ბაზრიდან აღება საერთოდ არ შეიძლება — ის მაგიდის შექმნისას ჩანს მხოლოდ მაშინ, როცა საიტზე ჩართულია.
- დომინო — ხელის დასრულება ბოლო ქვის დადებით. ვინც ხელი პირველმა დაცალა, ის იგებს ხელს.
- დაკეტვა — ხელი სრულდება ისე, რომ ვერავინ დაცალა ხელი. ეს ორნაირად ხდება: რიბით, ან როცა ორივე მოთამაშემ ზედიზედ გაატარა და ბაზარი უკვე დაცულ ორ ქვამდეა ჩამოსული.
- რიბა — მკვდარი ჯაჭვი: ყველა ღია ბოლო ისეთ რიცხვს ითხოვს, რომლის ერთი ქვაც აღარ არის ხელმისაწვდომი — არც ხელებში, არც ბაზრის აღებად ნაწილში. თუ საჭირო დუბლი ვინმეს ხელშია, ის ჯერ უნდა დაიდოს და რიბა მხოლოდ მერე ცხადდება.
- ნიჩია — დაკეტილ ხელში ორივე მოთამაშეს თანაბარი ჯამი დარჩა. ქულას არავინ იწერს. საიტის ეკრანზე ამას „ფრე“ ან „რიბა — ნიჩია“ აწერია.
ქულების ტერმინები
- ღია ბოლოების ჯამი — ყველა ღია ბოლოს რიცხვების ჯამი ყოველი დადებული ქვის შემდეგ. ჩვეულებრივი ქვა ითვლება გარე ნახევრით, დუბლი ბოლოში — ორივე ნახევრით.
- ხუთის ჯერადი — თუ ჯამი 5, 10, 15, 20, 25, 30 ან 35-ია, ქვის დამდები ამდენ ქულას „წერს“. ნებისმიერი სხვა ჯამი ქულას არ იძლევა, ხოლო ერთი სვლით მაქსიმუმ 35 იწერება.
- წერა — ქულის ჩაწერა. „ათი დაწერა“ ნიშნავს, რომ მოთამაშემ ერთი სვლით 10 ქულა მიიღო. საიტზე ქულა იმ ქვასთან ჩნდება, რომელმაც ის მოიტანა.
- გამხსნელი ქვის ქულა — ხელის პირველ ქვაზე ქულას მხოლოდ 5-5 იძლევა, 10-ს. 6-4 ან 0-5 გახსნისას არაფერს წერს, თუმცა ჯამი ხუთზე იყოფა.
- დახურული სტავკა — როცა სტავკის ორივე მთავარ მხარეს ქვა დევს, სტავკა ჯამში აღარ ითვლება. მანამდე ის ორივე ნახევრით ითვლება.
- დარჩენილის ჩაწერა — ხელის გამარჯვებული იწერს მოწინააღმდეგის ხელში დარჩენილ წერტილებს, დამრგვალებულს ზევით, ხუთის ჯერადამდე: 11 ხდება 15, 16 — 20.
- ორი ნული — თუ მოწინააღმდეგეს ხელში მხოლოდ 0-0 შერჩა, გამარჯვებული 10 ქულას იწერს. ეს ცალკე ქართული წესია და დამრგვალების შედეგი არ არის.
- მატჩი — თამაში მიზნობრივ ქულამდე: 75, 175, 255 ან 355. ქულები ხელის განმავლობაში ემატება, მაგრამ გამარჯვებული მხოლოდ ხელის ბოლოს ცხადდება.
- რევანში — მატჩის ბოლოს ერთ-ერთი მოთამაშე სთავაზობს ხელახლა თამაშს; თუ მეორეც დათანხმდა, ახალი მატჩი იწყება.
გარჩეული მაგალითი: ტერმინები ერთ ხელში
მატჩის მეორე ხელია, ამიტომ გამხსნელი ქვა ნებისმიერი შეიძლება იყოს. ანა ხსნის 3-2-ით. ჯამი 5-ია, მაგრამ ეს გამხსნელი ქვაა და ქულას მხოლოდ 5-5 იძლევა — ანა არაფერს წერს. ქვემოთ — შემდეგი ხუთი სვლა.
- ბექა დებს 2-2-ს ორიანზე. ეს ხელის პირველი დუბლია, ანუ სტავკა. მისი მეორე მთავარი მხარე თავისუფალია, ამიტომ ორივე ნახევრით ითვლება: 3 + 4 = 7 — ქულა არ არის.
- ანა დებს 3-6-ს სამიანზე: 6 + 4 = 10. ხუთის ჯერადია — ანა წერს 10-ს.
- ბექა დებს 2-4-ს სტავკის თავისუფალ მთავარ მხარეს. სტავკა დაიხურა და ჯამიდან გავიდა, სამაგიეროდ გაიხსნა მესამე და მეოთხე მხარე, რომლებიც ორიანს ითხოვს, მაგრამ ცარიელი მხარე არ ითვლება. ბოლოები: 6 + 4 = 10 — ბექა წერს 10-ს.
- ანა დებს 2-1-ს მესამე მხარეს: 6 + 4 + 1 = 11 — ქულა არ არის.
- ბექა დებს 4-4-ს ოთხიანზე. ეს უკვე ჩვეულებრივი დუბლია — ახალ მხარეს არ ხსნის, მაგრამ ბოლოში ორივე ნახევრით ითვლება: 6 + 8 + 1 = 15 — ბექა წერს 15-ს.
ხელი რომ ასე გაგრძელდეს და ბექამ ბოლო ქვა პირველმა დადოს, ხოლო ანას ხელში 6-5 და 0-1 დარჩეს (12 წერტილი), ბექა დაწერს 15-ს — დარჩენილი ჯამი ზევით მრგვალდება. თუ ანას მხოლოდ 0-0 დარჩებოდა, ბექა 10-ს დაწერდა. და თუ ჯაჭვი ჩაიკეტებოდა — ვთქვათ, ორივე ბოლო სამიანს ითხოვს, შვიდივე სამიანი კი უკვე დაფაზეა — ეს რიბაა: ვისაც ხელში ნაკლები დარჩა, ის იგებს და მოწინააღმდეგის ჯამს წერს, დამრგვალებულს ზევით. თანაბარი ჯამისას ნიჩიაა და ქულას არავინ წერს.
სიტყვები, რომლებსაც საიტზე ნახავთ
- სწრაფი თამაში — სისტემა მოწინააღმდეგეს თავად გირჩევთ.
- რეიტინგული და ჩვეულებრივი — რეიტინგული მატჩის შედეგი რეიტინგის ცხრილზე აისახება, ჩვეულებრივისა — არა.
- ბოტი — კომპიუტერი-მოწინააღმდეგე სამი სირთულით: მარტივი, ნორმალური და რთული. ის იმავე წესებით თამაშობს და თქვენს ქვებს ვერ ხედავს.
- სტუმარი — მოთამაშე ანგარიშის გარეშე. სტუმარს შეუძლია ჩვეულებრივი მატჩი და ბოტთან თამაში; შედეგების შენახვა მოგვიანებითაც შეიძლება.
- ღია და დახურული მაგიდა — ღია ლობიში ჩანს, დახურულზე მხოლოდ ბმულით შედიან, სურვილისამებრ პაროლითაც.
- ხელების ისტორია — ჩამონათვალი, სადაც ჩანს, რომელი ხელი ვინ მოიგო და რამდენი დაწერა. მატჩის ჩანაწერში კი სვლა-სვლით შეგიძლიათ გადახედოთ თამაშს და ყოველ სვლაზე ღია ბოლოების ჯამიც ჩანს.
- მაქსიმალური დაწერა — მატჩის ყველაზე დიდი ერთჯერადი ქულა. ის მატჩის შედეგთან ერთად ჩანს, და მისი გაზიარებაც შეიძლება.
- დანებება — მატჩის ნებით დათმობა. საიტი ჯერ დადასტურებას გთხოვთ, რომ შემთხვევით არ დააჭიროთ.
სიტყვები, რომლებშიც ყველაზე ხშირად იბნევიან
სამი წყვილი სიტყვა განსაკუთრებით ხშირად ერევათ. პირველი — სტავკა და დუბლი: ყოველი სტავკა დუბლია, მაგრამ ყოველი დუბლი სტავკა არ არის, რადგან ხელში სტავკა მხოლოდ ერთია. მეორე — რიბა და გატარება: გატარება ერთი მოთამაშის მდგომარეობაა, რიბა კი მთელი ჯაჭვის — ის მაშინაც შეიძლება გამოცხადდეს, როცა ორივეს ქვები ჯერ კიდევ ხელშია. მესამე — ხელი და მატჩი: ხელი ერთი დარიგებაა, მატჩი კი რამდენიმე ხელი არჩეულ ქულამდე. „ხელი მოიგო“ და „მატჩი მოიგო“ საიტზე სხვადასხვა შეტყობინებაა, და პირველის შემდეგ თამაში, როგორც წესი, გრძელდება.
ხშირად დასმული კითხვები
- რით განსხვავდება სტავკა ჩვეულებრივი დუბლისგან?
- სტავკა ხელის პირველი დუბლია და ერთადერთი, რომელიც ოთხ მხარეს იხსნება. ყველა სხვა დუბლი ჩვეულებრივი ქვაა: იდება განივად და ბოლოში ორივე ნახევრით ითვლება, მაგრამ ახალ მიმართულებას არ ხსნის.
- რიბა და დაკეტვა ერთი და იგივეა?
- არა ზუსტად. დაკეტვა ზოგადი სიტყვაა — ხელი ისე სრულდება, რომ არავინ დაიცალა. რიბა დაკეტვის ერთ-ერთი სახეა: ჯაჭვი მკვდარია, რადგან საჭირო რიცხვის ქვა აღარსად დარჩა. ქულა ორივე შემთხვევაში ერთნაირად ითვლება.
- რა არის ნიჩია დომინოში?
- დაკეტილი ხელი, რომელშიც ორივე მოთამაშეს ხელში თანაბარი ჯამი დარჩა. ქულას არავინ წერს და მატჩი შემდეგი ხელით გრძელდება.
დომინო tamashebi.cc-ზე უფასოა. ქოინიან მაგიდებზე გამოიყენება მხოლოდ Domino Coin — თამაშის შიდა ვირტუალური ქოინი, რომელიც ფული არ არის: არ იყიდება, ფულზე არ იცვლება და საიტის გარეთ არაფერს ნიშნავს.